Khi địa phương đã có định mức kinh tế - kỹ thuật nhưng chưa ban hành giá tối đa dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH, xã/phường và doanh nghiệp căn cứ vào đâu để lập dự toán, giá đặt hàng và giá gói thầu? Bài viết phân biệt rõ giá tối đa, giá cụ thể, đặt hàng và đấu thầu theo quy định pháp luật hiện hành năm 2026.
Một tình huống đang phát sinh tại nhiều địa phương là: tỉnh, thành phố đã ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH), nhưng chưa ban hành giá tối đa hoặc chưa hoàn thiện đầy đủ hệ thống giá dịch vụ.
Trong trường hợp đó, UBND xã, phường với vai trò chủ đầu tư/cơ quan đặt hàng và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ phải căn cứ vào đâu để lập dự toán, xác định giá đặt hàng hoặc giá gói thầu?
Điểm quan trọng nhất là phải phân biệt rõ định mức kinh tế - kỹ thuật, giá tối đa, giá cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ và giá gói thầu. Đây là những khái niệm khác nhau về bản chất pháp lý và thẩm quyền quyết định.
1. Từ năm 2026, pháp luật phân biệt rõ hai tầng giá CTRSH
Theo Luật số 140/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung Luật Giá, dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn sinh hoạt và dịch vụ vệ sinh công cộng thuộc danh mục hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá.
Quy định hiện hành phân biệt hai tầng giá.
Giá tối đa áp dụng đối với chủ đầu tư và cơ sở cung cấp dịch vụ
UBND cấp tỉnh thực hiện định giá tối đa áp dụng đối với chủ đầu tư, cơ sở cung cấp dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH và dịch vụ vệ sinh công cộng.
Tuy nhiên, pháp luật loại trừ trường hợp việc cung ứng dịch vụ được thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Đây là điểm rất quan trọng khi xác định trách nhiệm của UBND tỉnh.
Nếu dịch vụ được tổ chức theo phương thức đặt hàng hoặc phương thức khác thuộc phạm vi Nhà nước định giá, không nên hiểu rằng việc tỉnh đã ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật là đủ để thay thế giá tối đa.
Giá cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ
Đối với giá mà cơ quan, tổ chức, cơ sở sản xuất, kinh doanh, hộ gia đình, cá nhân phải trả khi sử dụng dịch vụ CTRSH, UBND cấp tỉnh có thể:
- trực tiếp định giá cụ thể; hoặc
- phân cấp cho UBND cấp xã định giá cụ thể phù hợp tình hình thực tế tại địa phương.
Như vậy, thẩm quyền có thể phân cấp cho xã/phường ở đây là định giá cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ.
Không nên đồng nhất thẩm quyền này với thẩm quyền ban hành giá tối đa áp dụng đối với chủ đầu tư và đơn vị cung cấp dịch vụ.
2. UBND tỉnh có bắt buộc phải ban hành giá tối đa CTRSH không?
Câu trả lời cần chia theo phương thức tổ chức cung ứng dịch vụ.
Trường hợp không thực hiện theo pháp luật về đấu thầu
Đối với giá áp dụng giữa chủ đầu tư và cơ sở cung cấp dịch vụ, Luật Giá hiện hành xác định UBND cấp tỉnh là cơ quan định giá tối đa.
Do đó, nếu địa phương tổ chức cung ứng dịch vụ theo cơ chế đặt hàng hoặc cơ chế thuộc phạm vi Nhà nước định giá mà chưa thuộc trường hợp ngoại lệ về đấu thầu, việc chưa có giá tối đa cần được xem là nội dung phải tiếp tục hoàn thiện.
Việc UBND tỉnh đã ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật không tự động thay thế trách nhiệm định giá.
Định mức chỉ xác định lượng hao phí cần thiết như:
- vật liệu;
- công cụ, dụng cụ;
- nhân công;
- nhiên liệu;
- máy móc, thiết bị;
- các thành phần hao phí khác theo định mức.
Muốn hình thành giá bằng tiền còn phải áp các yếu tố giá đầu vào, phương pháp định giá, chi phí hợp lý, lợi nhuận hoặc tích lũy nếu có và các nghĩa vụ tài chính theo quy định.
Trường hợp thực hiện lựa chọn nhà thầu theo pháp luật về đấu thầu
Đây là ngoại lệ được Luật Giá ghi nhận trực tiếp.
Khi dịch vụ được thực hiện thông qua đấu thầu, việc xác định giá gói thầu thực hiện theo pháp luật đấu thầu.
Do đó không nên đặt điều kiện rằng UBND tỉnh phải ban hành giá tối đa trước thì xã/phường mới được tổ chức đấu thầu.
3. Tỉnh có thể giao xã/phường tự ban hành giá tối đa hay không?
Cần đặc biệt thận trọng với vấn đề này.
Luật Giá hiện hành quy định rõ khả năng UBND cấp tỉnh phân cấp cho UBND cấp xã định giá cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ.
Quy định này không đồng nghĩa UBND cấp tỉnh được mặc nhiên chuyển toàn bộ trách nhiệm định giá tối đa áp dụng cho chủ đầu tư và cơ sở cung cấp dịch vụ xuống xã/phường.
Vì vậy, việc một xã/phường là chủ đầu tư, cơ quan đặt hàng hoặc cơ quan tổ chức lựa chọn nhà thầu không tự động làm phát sinh thẩm quyền ban hành giá Nhà nước.
Muốn UBND cấp xã thực hiện một thẩm quyền định giá thì phải xác định được căn cứ phân cấp cụ thể và phạm vi giá được phân cấp.
Không nên suy diễn thẩm quyền chỉ từ việc xã/phường được giao tổ chức thu gom, vận chuyển CTRSH trên địa bàn.
4. Nếu thực hiện theo phương thức đặt hàng mà chưa có đơn giá thì xử lý thế nào?
Nghị định số 349/2026/NĐ-CP đã bổ sung một cơ chế rất đáng chú ý.
Đơn giá, giá đặt hàng phải do cơ quan có thẩm quyền ban hành trên cơ sở:
- định mức kinh tế - kỹ thuật;
- định mức chi phí nếu có;
- hoặc hình thức định giá khác phù hợp pháp luật về giá và pháp luật liên quan.
Như vậy, cơ quan đặt hàng không nên tự xây dựng một đơn giá rồi coi đó là “giá đặt hàng chính thức” nếu chưa có thẩm quyền định giá.
Trường hợp nhiệm vụ cấp bách cần triển khai ngay
Nghị định 349/2026/NĐ-CP cho phép áp dụng cơ chế tạm thời trong thời gian chờ cơ quan có thẩm quyền ban hành đơn giá, giá đặt hàng.
Nếu thủ trưởng cơ quan, đơn vị xác định nhiệm vụ đặt hàng là cấp bách, cơ quan, đơn vị có thể ký hợp đồng với giá trị tối đa bằng:
- 90% giá trị đặt hàng tính theo giá thực hiện năm gần nhất; hoặc
- 90% dự toán được cấp có thẩm quyền giao nếu là trường hợp thực hiện lần đầu.
Sau khi đơn giá, giá đặt hàng chính thức được ban hành, hợp đồng phải được điều chỉnh, nghiệm thu và thanh lý theo giá chính thức; phần chênh lệch phải được xử lý theo quy định.
Cần lưu ý: cơ chế 90% chỉ là giải pháp tạm thời đối với nhiệm vụ đặt hàng cấp bách.
Đây không phải căn cứ để bỏ qua thủ tục định giá và cũng không làm phát sinh thẩm quyền định giá cho cơ quan đặt hàng.
5. Nếu tổ chức đấu thầu thì xã/phường lập giá gói thầu thế nào?
Đối với đấu thầu, giá gói thầu được xác định theo pháp luật về lựa chọn nhà thầu.
Nghị định số 214/2025/NĐ-CP cho phép xác định giá gói thầu trên cơ sở một hoặc một số nguồn thông tin hợp pháp, trong đó có thể gồm:
- dự toán gói thầu được phê duyệt;
- kết quả lựa chọn nhà thầu đối với hàng hóa, dịch vụ tương tự;
- thông tin thị trường;
- báo giá;
- dữ liệu chi phí;
- các căn cứ khác theo quy định.
Đối với kết quả lựa chọn nhà thầu tương tự, có thể tham khảo kết quả trong khoảng thời gian tối đa 12 tháng trước thời điểm trình kế hoạch lựa chọn nhà thầu và điều chỉnh theo biến động khối lượng, điều kiện hoặc giá thị trường khi cần thiết.
Pháp luật đấu thầu cũng cho phép sử dụng báo giá làm căn cứ xác định giá gói thầu theo trình tự quy định.
6. Định mức kinh tế - kỹ thuật được sử dụng thế nào khi lập dự toán?
Định mức kinh tế - kỹ thuật là nền tảng quan trọng để xác định dự toán nhưng không phải là giá.
Ví dụ, một công tác thu gom rác có thể có định mức gồm:
- số công lao động cho một đơn vị sản phẩm;
- số ca xe chuyên dùng;
- lượng nhiên liệu;
- công cụ, dụng cụ;
- vật liệu trực tiếp.
Dự toán được hình thành trên cơ sở lượng hao phí này kết hợp với giá các yếu tố đầu vào phù hợp.
Khi xác định giá đầu vào cần có căn cứ kiểm chứng như:
- giá nhân công hợp pháp;
- giá nhiên liệu tại thời điểm lập dự toán;
- giá vật liệu, công cụ dụng cụ;
- giá ca máy hoặc chi phí phương tiện;
- thời gian sử dụng hoặc khấu hao tài sản;
- cự ly vận chuyển;
- năng suất và điều kiện thực tế của địa bàn;
- thuế và các chi phí hợp lý khác theo quy định.
Việc khảo sát giá cần được lập thành hồ sơ đầy đủ để có thể kiểm tra, thẩm định và giải trình sau này.
7. Có thể lấy “định mức × giá thị trường” rồi xã/phường tự phê duyệt thành đơn giá không?
Không nên hiểu đơn giản như vậy.
Phép tính “định mức × giá đầu vào” là bước kỹ thuật để xác định chi phí hoặc lập dự toán.
Nhưng để trở thành giá Nhà nước, giá đặt hàng hoặc giá cụ thể thì còn phải đáp ứng đúng:
- thẩm quyền định giá;
- trình tự lập phương án giá;
- phương pháp định giá;
- thẩm định phương án giá nếu thuộc trường hợp phải thẩm định;
- quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện Nhà nước định giá, việc xây dựng phương án giá còn phải thực hiện theo Luật Giá, Nghị định số 85/2024/NĐ-CP đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 128/2026/NĐ-CP và phương pháp định giá chung tại Thông tư số 45/2024/TT-BTC cùng các quy định chuyên ngành có liên quan.
Do đó, bảng tính dự toán của xã/phường hoặc của đơn vị tư vấn không tự trở thành quyết định giá.
8. Doanh nghiệp cung ứng dịch vụ CTRSH căn cứ vào đâu để tính giá?
Đối với doanh nghiệp, cần phân biệt hai trường hợp.
Khi tham gia đặt hàng
Doanh nghiệp căn cứ:
- định mức kinh tế - kỹ thuật áp dụng;
- yêu cầu, khối lượng đặt hàng;
- đơn giá, giá đặt hàng do cơ quan có thẩm quyền ban hành;
- điều kiện cung cấp dịch vụ;
- chi phí thực tế hợp lý của doanh nghiệp.
Nếu chưa có đơn giá mà nhiệm vụ thuộc trường hợp cấp bách, thực hiện theo cơ chế tạm thời của Nghị định 349/2026/NĐ-CP chứ không tự xác lập giá chính thức.
Khi tham gia đấu thầu
Doanh nghiệp lập giá dự thầu trên cơ sở:
- hồ sơ mời thầu;
- phạm vi công việc;
- định mức và yêu cầu kỹ thuật;
- điều kiện hợp đồng;
- giá nhân công;
- nhiên liệu;
- máy móc, phương tiện;
- cự ly vận chuyển;
- công nghệ xử lý;
- các chi phí hợp pháp khác.
Giá dự thầu và việc đánh giá, phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu thực hiện theo pháp luật đấu thầu.
9. Ba loại giá thường bị nhầm lẫn trong thực tế
Giá tối đa
Là mức trần do UBND cấp tỉnh định giá đối với chủ đầu tư và cơ sở cung cấp dịch vụ CTRSH, vệ sinh công cộng, trừ trường hợp thực hiện theo pháp luật đấu thầu.
Giá cụ thể đối với người sử dụng dịch vụ
Là mức giá áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng dịch vụ.
UBND cấp tỉnh có thể trực tiếp ban hành hoặc phân cấp cho UBND cấp xã định giá cụ thể theo tình hình địa phương.
Giá gói thầu
Là giá được xác định trong quá trình chuẩn bị lựa chọn nhà thầu theo pháp luật đấu thầu.
Giá gói thầu không đồng nhất với giá tối đa và cũng không phải là giá thu từ hộ gia đình, cá nhân.
Việc phân biệt ba khái niệm này là đặc biệt quan trọng để tránh áp dụng sai thẩm quyền.
10. Rủi ro hậu kiểm cần tránh
Một số tình huống có rủi ro cao khi thanh tra, kiểm toán gồm:
- xã/phường tự ban hành giá tối đa trong khi không có căn cứ phân cấp hoặc pháp luật không giao thẩm quyền;
- lấy giá thu từ hộ gia đình làm đơn giá thanh toán cho nhà thầu;
- lấy định mức kinh tế - kỹ thuật trực tiếp làm đơn giá;
- sử dụng một bảng báo giá đơn lẻ mà không đánh giá điều kiện kỹ thuật và thị trường;
- bỏ qua cự ly vận chuyển thực tế;
- tính trùng chi phí đã có trong định mức;
- áp dụng giá ca máy, nhiên liệu hoặc tiền lương không đúng thời điểm;
- sử dụng cơ chế 90% như một đơn giá chính thức kéo dài;
- không lưu đầy đủ hồ sơ khảo sát, phương án giá và căn cứ xác định giá.
11. Trường hợp tỉnh đã có định mức nhưng chưa có giá tối đa: nên thực hiện theo trình tự nào?
Có thể phân thành hai hướng.
Nếu dự kiến đặt hàng
Cần xác định rõ cơ quan có thẩm quyền định giá và hoàn thiện phương án đơn giá, giá đặt hàng theo pháp luật về giá.
Trong thời gian chưa có giá chính thức, nếu nhiệm vụ thực sự cấp bách thì xem xét áp dụng cơ chế tạm thời tối đa 90% theo Nghị định 349/2026/NĐ-CP.
Nếu thực hiện đấu thầu
Chủ đầu tư lập và phê duyệt dự toán, giá gói thầu theo Nghị định 214/2025/NĐ-CP và quy định pháp luật liên quan.
Có thể sử dụng định mức kinh tế - kỹ thuật kết hợp giá đầu vào, khảo sát thị trường, dữ liệu các gói thầu tương tự, báo giá và các căn cứ hợp pháp để xây dựng dự toán.
Trường hợp này thuộc ngoại lệ về giá tối đa theo Luật Giá hiện hành.
12. Kết luận: UBND tỉnh có phải ban hành giá tối đa CTRSH không?
Có, nhưng cần diễn đạt chính xác phạm vi.
Đối với chủ đầu tư và cơ sở cung cấp dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH và dịch vụ vệ sinh công cộng, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền định giá tối đa, trừ trường hợp dịch vụ được thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Đối với giá cụ thể thu của người sử dụng dịch vụ, UBND tỉnh có thể trực tiếp định giá hoặc phân cấp cho UBND xã/phường định giá cụ thể theo tình hình thực tế của địa phương.
Do đó, không nên kết luận rằng chỉ cần tỉnh ban hành định mức kinh tế - kỹ thuật rồi giao xã/phường tự xây dựng đơn giá là có thể thay thế hoàn toàn việc ban hành giá tối đa.
Nếu thực hiện đặt hàng, giá hoặc đơn giá đặt hàng phải do cơ quan có thẩm quyền ban hành; trường hợp cấp bách trong thời gian chờ giá có thể áp dụng cơ chế tạm thời 90% theo Nghị định 349/2026/NĐ-CP.
Nếu thực hiện đấu thầu, chủ đầu tư xác định dự toán và giá gói thầu theo pháp luật đấu thầu; trường hợp này được Luật Giá loại trừ khỏi yêu cầu áp dụng giá tối đa nêu trên.
Đây là cách tiếp cận an toàn hơn khi lập dự toán, tổ chức lựa chọn đơn vị cung ứng dịch vụ và bảo vệ hồ sơ trước thanh tra, kiểm toán.
Căn cứ pháp lý chính
- Luật Giá số 16/2023/QH15, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 140/2025/QH15;
- Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 và các văn bản sửa đổi, bổ sung;
- Nghị định số 32/2019/NĐ-CP về giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu cung cấp sản phẩm, dịch vụ công;
- Nghị định số 349/2026/NĐ-CP sửa đổi quy định về lựa chọn nhà thầu và đặt hàng dịch vụ công;
- Nghị định số 214/2025/NĐ-CP về lựa chọn nhà thầu;
- Nghị định số 85/2024/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định số 128/2026/NĐ-CP, quy định chi tiết một số điều của Luật Giá;
- Thông tư số 45/2024/TT-BTC về phương pháp định giá chung;
- Các định mức kinh tế - kỹ thuật CTRSH và văn bản của địa phương có liên quan.
Giá dịch vụ thu gom, vận chuyển, xử lý CTRSH: Tỉnh hay xã có thẩm quyền quyết định?